İklim Krizinin ve Güvencesizliğin Ağır Faturası Saha Emekçilerinde: İklim Adaleti Forumu’ndaydık
İstanbul ve Antalya Baroları ortaklığıyla düzenlenen İklim Adaleti Forumu’nda yerimizi alarak, güvencesiz çalışma modelleri ile aşırı sıcakların kesişiminde hayatı riske giren moto kuryelerin saha gerçeklerini açık kürsüye taşıdık.
6 Temmuz 2026 Pazartesi günü saat 18.00’de İstanbul Barosu Av. Orhan Adlı Apaydın Konferans Salonu’nda gerçekleştirilen İklim Adaleti Forumu, İstanbul Barosu ev sahipliğinde ve Antalya Barosu ortaklığında düzenlendi. Kasım ayında gerçekleştirilecek COP31 öncesinde; kamucu ve hak temelli bir iklim adaleti perspektifini güçlendirmeyi hedefleyen forum, klasik panel formatının aksine iklim krizinden ve kentteki eşitsizliklerden doğrudan etkilenen kesimlerin söz aldığı açık kürsü yöntemiyle yürütüldü. İklim krizinin soyut bir çevre tartışması değil; doğrudan bir emek, kent hakkı ve yaşam mücadelesi olduğu vurgulandı.
Forumun açılışında konuşan İstanbul Barosu Başkanı Av. Prof. Dr. İbrahim Özden Kaboğlu, çevresel demokrasinin ve yaşam alanlarını savunmanın önemine dikkat çekerek Anadolu’da kadınların, emekçilerin ve yurttaşların fiilen yürüttüğü bu mücadelenin temel bir demokrasi mücadelesi olduğunu belirtti. Antalya Barosu adına yapılan değerlendirmede ise iklim krizinin piyasa mekanizmalarıyla ya da halkı dışarıda bırakan yaklaşımlarla çözülemeyeceği, meselenin doğrudan emekçileri ve toplumsal yaşamı ilgilendiren bir öz mesele olarak ele alınması gerektiği ifade edildi.
Yaz Ayları Kıştan Daha Ölümcül: Veriler Sistemik Krizi Gösteriyor
Derneğimizi temsilen katıldığımız forumda, serbest kürsüde söz alarak dijitalleşen hızlı teslimat sektörünün ve esnaf kurye modelinin iklim kriziyle birleştiğinde yarattığı hayati tehlikeleri paylaştık. Kurye Hakları Derneği ve İSİG Meclisi raporlarına göre, son 4 yılda (2022-2025) en az 233 moto kuryenin çalışırken iş cinayetlerinde yaşamını yitirdiğini aktardık.
Kamuoyundaki yaygın algının aksine, kurye ölümlerinin sadece kış şartlarına özgü olmadığını somut verilerle ortaya koyduk. 4 yıllık bilanço incelendiğinde; Haziran, Temmuz ve Ağustos aylarını kapsayan yaz döneminde en az 56 kurye hayatını kaybederken, kış aylarındaki can kaybı 53 olarak kayıtlara geçti. Yaz aylarında yaşanan can kayıplarının kış aylarını geride bırakması, algoritma dayatmalı hız baskısı ve paket başı ücret düzeninin aşırı sıcaklarla birleştiğinde nasıl yapısal bir iş sağlığı ve güvenliği krizine dönüştüğünü kanıtlıyor.
Açık Kürsüden Sonuç Bildirgesine: Mevzuat Önerilerimiz
Forum sonrasında yayımlanacak İklim Adaleti İstanbul Bildirgesi’ne girmek üzere, Dernek danışma kurulumuz ve gönüllülerimizle yürüttüğümüz çalışma sonucunda hazırladığımız somut İSİG ve mevzuat önerilerini Baro Forum Komitesine ilettik. İlettiğimiz yazının tam metnini aşağıda paylaşıyoruz.
İklim Adaleti ve Güvencesiz İşçilik Ekseninde Moto Kuryelerin Çalışma Koşulları ve Yasal Mevzuat Önerileri
İstanbul ve Antalya Baroları İklim Adaleti Forumu Koordinasyonu
Forum Sonuç Bildirgesine Eklenecek Moto Kurye Hakları ve İSİG Düzenleme Önerileri Taslağı
Giriş ve Hukuki Arka Plan
Sermayenin ve kentsel tüketim kalıplarının dijitalleşmesiyle ivme kazanan hızlı teslimat sektörü, iklim krizinin derinleşen etkileriyle birlikte yapısal bir iş sağlığı ve güvenliği (İSG) krizine dönüşmüştür. İş yeri doğrudan trafik olan ve günde ortalama 12 ila 14 saatini ekstrem hava olaylarına maruz kalarak geçiren moto kuryeler, iklim adaletsizliğini bedenlerinde en doğrudan hisseden iş kollarının başında gelmektedir. Kurye Hakları Derneği ve İSİG Meclisi raporlarına göre son 4 yılda (2022-2025) en az 233 moto kuryenin çalışırken iş cinayetlerinde hayatını kaybetmiş olması, krizin çevresel değil yapısal ve sistemsel bir sorun olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.
Bu ölümlerin mevsimsel dağılımı incelendiğinde, kamuoyundaki genel algının aksine krizin sadece kış şartlarına özgü olmadığı görülmektedir. 4 yıllık toplam bilançoda; Haziran, Temmuz ve Ağustos (yaz mevsimi) aylarında en az 56 kurye hayatını kaybetmişken, kış aylarındaki can kaybı en az 53 olarak kayıtlara geçmiştir. Yaz aylarının, kurye ölümlerinde kış aylarını geride bırakarak en ölümcül dönem haline gelmesi ve ölümlerin özellikle Temmuz-Ağustos aylarında kümelenmesi, güvencesiz çalışma modelleri ile iklim krizinin kesişim noktasıdır.
İklim adaleti, iklim krizinin yükümlülüklerini ve sonuçlarını sınıfsal bir perspektifle ele almayı zorunlu kılar. Mevcut yasal mevzuat ve kapitalist algoritmik güvencesizlik (paket başı ücret / esnaf kurye modeli), kuryeleri “hız baskısı” ve “gelir kaybı” ile “can güvenliği” arasında ölümcül bir tercih yapmaya zorlamaktadır. Bu metin, İstanbul ve Antalya Baroları tarafından ortaklaşa düzenlenecek İklim Adaleti Forumu Sonuç Bildirgesi’ne, sahada yaşanan fiili hak ihlallerini hukuki çözüm önerileriyle entegre etmek amacıyla sunulmuştur.
İklim Krizinin Regülasyonsuz Sahadaki Etki Alanları
Asfalt sıcaklığı ve motor bloğunun yaydığı termal yükün birleşmesi sonucu kuryeler uzun saatler boyunca aşırı ısıya maruz kalmaktadır. Sürüş esnasındaki sürekli rüzgâr etkisi, kuryelerin terleme yoluyla kaybettikleri sıvı ve elektrolit miktarını fark etmelerini engellemekte, bu durum refleks yavaşlamalarına, kas kramplarına ve ölümcül ısı çarpmalarına yol açmaktadır. Şanlıurfa, Diyarbakır, Hatay gibi ekstrem sıcaklıkların yaşandığı bölgelerde risk hayati boyuttadır.
Can güvenliği için yasal olarak takılması zorunlu olan kask, mont, dizlik ve eldiven gibi ekipmanlar, yaz aylarında vücut ısısının dışarı atılmasını zorlaştırarak kurye üzerinde yapay bir sera etkisi yaratmaktadır. Şirketlerin standart dışı veya kalitesiz yazlık ekipmanları sağlaması (para ile satması) termal stresi katlamaktadır.
İklim krizine bağlı aniden gelişen yoğun yağışlar (örneğin İstanbul Çekmeköy’de kuryelerin motorlarıyla birlikte sel sularında sürüklendiği felaketler), fırtınalar ve karayollarında meydana gelen asfalt erimeleri/gevşemeleri, iki tekerlekli araçların yol tutuşunu tamamen yok ederek iş cinayeti riskini artırmaktadır.
Sektörde egemen olan esnaf kurye modelinde sabit bir maaş bulunmamakta, çalışanlar ancak paket teslim ettikçe gelir elde edebilmektedir. Bu güvencesizlik, firmaların dakika bazlı algoritmik performans baskısı ve tüketicinin acil teslimat beklentisiyle birleştiğinde, kuryelerin iklimsel riskleri görmezden gelerek hayatları pahasına trafiğe çıkmalarına neden olmaktadır.
Kent mimarisinde kuryelerin sipariş beklerken sığınabileceği gölgelik, iklimlendirilmiş ve ücretsiz temiz suya erişim sağlayabileceği kurumsal ve kamusal alanlar bulunmamaktadır. Kuryeler yazın güneşin, kışın ise yağışın altında doğrudan trafiğin içinde beklemek zorunda bırakılmaktadır.
Büyük konut sitelerinde kuryelerin motorla içeri girmesi yasaklanmakta, kuryeler aşırı sıcak veya fırtınalı havalarda 1 kilometreyi aşan mesafeleri yaya olarak yürümek zorunda kalmaktadır. Bu esnada giriş kapılarında bırakılması zorunlu tutulan pahalı kask ve koruyucu ekipmanların çalınma riskiyle (çoğu kuryenin kısa sürede 4. kaskını almak zorunda kalması gibi) karşı karşıya kalınmaktadır.
Sonuç Bildirgesi İçin Somut Çözüm ve Mevzuat Önerileri
Hazırlanacak sonuç bildirgesinde kamu otoritesine, yerel yönetimlere ve platform şirketlerine yönelik şu somut adımların yer alması talep edilmektedir:
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’na eklenecek bir alt mevzuatla, WBGT (ısı stresi) esaslı bağlayıcı azami çalışma sıcaklığı mevzuatı oluşturulmalıdır. Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün aşırı sıcak uyarıları, hukuken işin durdurulmasını, çalışmaktan kaçınma hakkını tanımlayan ve çalışma düzeninin değiştirilmesini tetikleyen bir mekanizmaya dönüştürülmelidir. İlan edilen turuncu ve kırmızı alarm dönemlerinde veya hissedilen sıcaklığın/nem oranının belirlenen bilimsel eşikleri (örn. 38°C) aşması durumunda, iki tekerlekli araçlarla kurye dağıtım faaliyeti yasal olarak durdurulmalı; bu dönemlerde kuryelerin “Çalışmaktan Kaçınma Hakkı” bürokratik şarta bağlı olmaksızın işletilmeli ve platform kuryelerine ücretli izin hakkı sağlanmalıdır. Hava sıcaklığının 32°C ve üzeri olduğu günlerde veya ekstrem yağış anlarında, teslimat platformlarındaki “tahmini teslimat süresi” göstergeleri tamamen kapatılmalı, kuryelerin süre bazlı performans puanlamaları ve prim kesinti mekanizmaları yasal güvenceyle askıya alınmalıdır.
Isı stresi ve UV maruziyetine bağlı hastalıklar açıkça meslek hastalığı sayılmalıdır. Bu doğrultuda; güneşe bağlı deri kanserleri, UV kaynaklı göz hastalıkları ve kronik sıcaklık maruziyetine bağlı böbrek hastalıkları açıkça meslek hastalığı kapsamında değerlendirilmeli ve meslek hastalığı tanı rehberleri UV ile ısı stresi açısından güncellenmelidir. Açık alanda çalışan işçiler için periyodik dermatoloji ve göz muayeneleri zorunlu kılınmalı, uzun süre sıcak ortamda çalışanlarda böbrek fonksiyonlarının düzenli izlemi yapılmalıdır. Ayrıca SGK, sıcaklık ve UV maruziyetine bağlı meslek hastalıklarını ayrı bir istatistik başlığı olarak yayımlamalıdır.
Günün güneş ışınlarının en dik geldiği 11.00-16.00 saatleri arasında, kuryelerin dijital sistemlerine her 2 saatlik sürüş sonrasında en az 20 dakikalık zorunlu serinleme ve hidrasyon molası tanımlanmalı; bu molalar sebebiyle kuryelere sistem tarafından cezai yaptırım uygulanması engellenmelidir.
Dağıtımcı ana firmalar, esnaf kuryeler de dahil olmak üzere tüm çalışanlara yüksek korumalı ancak hava geçiren fileli yazlık mont, delikli kask ve soğutucu/jel yelekleri ücretsiz sağlamakla yükümlü kılınmalıdır. Ayrıca gizli dehidrasyonun önlenmesi adına kuryelere sadece su değil, mineral ve elektrolit takviyeli izotonik içecek desteği periyodik olarak sağlanmalıdır.
Yerel yönetimler ve dağıtım platformlarının ortak finansmanıyla, kentsel ölçekte her mahallede kuryelerin erişebileceği klimalı, içinde temiz su, ilk yardım kiti ve gölgelikli güvenli motor park alanı bulunan “Kurye Dinlenme Odaları” kurulması zorunlu hale getirilmelidir.
Platformlara akredite olan restoranların kuryelere gölge alan ve su sağlama zorunluluğu getirilmelidir. Büyük sitelerde ise kuryelerin termal yük altında uzun mesafeler yürümesini engellemek adına site içi ring veya motor erişim izinleri düzenlenmeli; girişlerde kurye ekipmanlarının güvenliği site yönetimi tarafından garanti altına alınmalıdır.
Dijital sipariş uygulamalarına “Ekstrem Hava Koşullarında Esnek Teslimat / Kurye Sağlığı Önceliği” butonu eklenerek, kuryelerin üzerindeki toplumsal hız baskısı hafifletilmeli ve farkındalık kampanyaları yürütülmelidir.
Sonuç
Moto kuryelerin maruz kaldığı ölümler ve meslek hastalıkları, iklim krizinin doğal bir sonucu değil; güvencesiz çalışma modellerinin, denetimsizliğin ve algoritmik kâr hırsının doğrudan bir ürünüdür. İklim adaleti, tam da bu noktada en kırılgan işçi sınıflarının yaşam hakkını savunmayı gerektirir. İstanbul ve Antalya Baroları öncülüğünde yayınlanacak sonuç bildirgesinin, yukarıda belirtilen somut ve yasal yaptırım önerilerini barındırarak iklim hukukunun gelişimine ve işçi sağlığının korunmasına öncülük etmesini talep ederiz.
Kurye Hakları Derneği, 10.07.2026
Mücadelemiz ve Dayanışma Kararlılığımız
Moto kuryeler olarak kendimizi iklim krizinin pasif birer kurbanı değil, çalışma hayatını ve yaşam alanlarını dönüştürme iradesine sahip aktif özneler olarak görüyoruz. İklim krizinin ağır faturasını kuryelerin canı pahasına şirketlerin kâr hanesine yazdıran bu sisteme karşı; hukuki, kamusal ve sahadaki mücadelemizi kararlılıkla sürdüreceğiz.