Moto Kurye Ölümleri Raporu – 2025
İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Meclisi (İSİG) 2025 yılında Türkiye’de en az 2105 işçinin iş cinayetlerinde hayatını kaybettiğini duyurdu. Biz de Kurye Hakları Derneği olarak bu yıl da çalışırken hayatlarını kaybeden moto kuryelerin kaydını tuttuk. 2025 yılında Türkiye’de en az 44 kuryenin çalışırken hayatını kaybettiğini tespit ettik. Denizli’de mesai sırasında alkollü bir sürücünün çarpması sonucu yaşamını yitiren 25 yaşındaki Muratcan Pekeroğlu’nun veya Çorum’da henüz 17 yaşında bir siparişi yetiştirmeye çalışırken hayattan koparılan Mert Ali Yigen’in ölümleri, bu istatistiğin arkasındaki ağır insani bedelin sadece iki örneğidir.
Raporlarımızda bu “en az” ibaresinin altını özellikle çiziyoruz. Zira Türkiye’de kurye ölümlerini kayıt altına alan herhangi bir resmi istatistik bulunmuyor. Kurye Haber ve İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Meclisi (İSİG) verileri başta olmak üzere, kuryeler ile ilgili çalışma yürüten sendika, konfederasyon ve derneklerin sosyal medya ve dijital iletişim gruplarının düzenli takip edilmesi, ilgili avukatlardan bilgi alınması, ulusal ve dijital medyanın günlük olarak tarama ve takibinin yapılması yoluyla vakalara ulaşabiliyoruz. Dolayısıyla bu ölümleri kendi kısıtlı imkanlarımızla kayıt altına alıyoruz.
2024 yılında en az 63 olarak tespit ettiğimiz ölen kurye sayısının 2025 yılında 44 kurye olması, kurye ölüm oranının azaldığı şeklinde yorumlanmamalıdır. Zira TÜİK ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı gibi yetkili kurumlar toplam çalışan kurye sayılarının ve kurye ölümlerinin kaydını tutmamaktadır. Dolayısıyla çalışan sayısının bilinmediği bu tabloda, ölümlerdeki sayısal düşüşü doğrudan bir iyileşme olarak nitelemek yanıltıcı olacaktır. Mevcut düşüşün sektörel bir düzelmeden mi, yoksa çalışan sayısındaki azalmadan veya veri erişimimizdeki kısıtlardan mı kaynaklandığını saptamak bilimsel olarak mümkün değildir.
44 kuryenin çalışırken canından olması, sektörde iş güvenliği ve işçi sağlığı ile ilgili ciddi sorunların devam ettiğine işaret etmektedir. Biz de bu sorunlara dikkat çekebilmek, kurye ölümlerine sebep olan faktörlerin incelenip gerekli düzenlemelerin yapılmasına ve önlemlerin alınmasına bir katkı sunabilmek ve en temelde insan hayatının değerini savunmak amacıyla bu raporu yayınlıyoruz.
Moto Kurye Ölümlerine Genel Bakış bölümü, çalışırken yaşamını yitiren 44 kuryenin ne zaman, nerede, kaç yaşında, hangi aylarda, mevsimlerde ve hangi işyeri ve şirketlerde çalıştıkları gibi verileri paylaşıyor. Sektörde süregiden sömürü koşulları, paket başı ödeme ve hız temelli prim sistemi, düşük ücretler, uzun çalışma saatleri, eksik ve kalitesiz ekipman, zorlu hava koşullarında çalışmaya zorlanma ve etkisiz denetim mekanizmaları gibi faktörlerin kuryelerin yaşam hakkını etkilediği ifade ediliyor. Metin, bu yıl hayatını kaybeden kuryelerin çoğunluğunun 28 yaş altı gençlerden oluştuğunu ortaya koyarken 4 kuryenin çocuk yaşta olduğuna dikkat çekiyor. Ayrıca hayatını kaybeden kuryelerin yarısının dijital platformlara çalışan kuryeler olduğuna işaret edilerek esnaf-kuryelik olarak adlandırılan sistemin işçi sağlığı ve güvenliği açısından ciddi şekilde ele alınması gerektiğinin altı çiziliyor.
Bu ölümlere yol açan faktörlerin, aynı zamanda çok sayıda kuryeyi duygusal, zihinsel ve fiziksel olarak yaraladığını; sağlıklarını tehlikeye attığını ve iş güvenliğinden uzak çalışma koşullarının çok sayıda meslek hastalığına yol açtığını da vurgulamamız gerekiyor. Uluslararası Çalışma Örgütü’ne (ILO) göre her yıl dünya genelinde yaklaşık üç milyon işçi, iş kazaları ve işle ilgili hastalıklar nedeniyle hayatını kaybediyor. Bu ölümlerin yaklaşık 330 bini iş kazalarından kaynaklanırken, meslek hastalıkları ve diğer işle ilişkili hastalıklar nedeniyle yaşamını yitiren işçilerin sayısı 2 milyon 600 bine ulaşıyor. Başka bir ifadeyle, işçi ölümlerinin çok büyük bir bölümünü, aslında önlenebilir nitelikte olan meslek hastalıkları oluşturuyor. Biz de bu yılki raporumuzda meslek hastalıkları konusuna eğiliyoruz.
Dünyada ve Türkiye’de Meslek Hastalıkları başlıklı yazısında Ankara Tabip Odası İşçi Sağlığı Komisyon Başkanı Buket Gülhan meslek hastalıklarının tanımını, ulusal ve uluslararası mevzuattaki yerini ortaya koyarak bu hastalıkların ancak bilinçli izleme mekanizmalarıyla tespit edilebildiğini vurguluyor. Türkiye’de raporlama, izleme ve tanı süreçlerinde ciddi yapısal sorunlar bulunduğunu, güvencesiz ve esnek çalışmanın bu sorunları derinleştirdiğini gösteriyor.
Ayşe Temiz’in (Meslekhastalığı.org) Çalışırken Ölmek Kader Değil: Meslek Hastalıkları, Tanı Süreci ve Yasal Haklar başlıklı yazısında meslek hastalıklarının çalışma koşulları ve alınmayan önlemlerin doğrudan bir sonucu olduğunu vurguluyor. Yazı, kuryelik gibi fiziksel eforun, zaman baskısının ve riskli çalışma ortamlarının yoğun olduğu sektörlerde bu hastalıkların takibinin hayati önem taşıdığını gösteriyor. Temiz, meslek hastalığı tanı süreçlerini, başvuru yollarını ve işçilerin yasal haklarını ele alarak uygulamadaki kısıtların nasıl hak kayıplarına yol açtığını ortaya koyuyor. Özellikle esnaf kurye modelinin; bildirim yükümlülüğü, prim borcu şartı ve illiyet bağının kurulmasındaki güçlükler nedeniyle meslek hastalıklarını fiilen görünmez kıldığını ifade ediyor.
Moto Kuryeler ve Meslek Hastalıkları başlıklı yazı, kuryelerin maruz kaldığı sağlık sorunlarının yalnızca kazalar ve ölümlerle sınırlı olmadığını; uzun süreli, ağır ve güvencesiz çalışma koşullarının çoğu zaman görünmez kalan meslek hastalıklarına yol açtığını ortaya koyuyor. Kuryelerin kendi deneyim aktarımlarına dayanarak yaygın biçimde görülen sağlık sorunlarını ele alıyor. Özellikle esnaf kurye modelinin, bu sağlık sorunlarının meslek hastalığı olarak tanınmasını fiilen engellediğini gösteriyor. Yazı, meslek hastalıklarının tanınması, kayıt altına alınması ve önlenmesinin işçi sağlığı ve güvenliği hakkının ayrılmaz bir parçası olduğunu hatırlatarak sağlıklı ve güvenli çalışma ortamının temel bir işçi hakkı olduğunu vurguluyor.
Sonuç ve Öneriler bölümü, kurye ölümlerinin önüne geçilebilmesi için önceki yıllara ait raporlarda kapsamlı biçimde sıralanan, çok çeşitli aktörlere düşen görev ve sorumluluklara, alınması gereken önlemlere ve yapılması gereken denetimlere kısaca değinmekle yetiniyor. Aslolarak Türkiye’de toplam kaç moto kuryenin çalıştığının, bunların kaçının platform çalışanı, kaçının 4/a statüsünde işçi olduğunun kamuoyuyla paylaşılması gereğinin ve kurye kaza ve ölüm verilerinin düzenli olarak açıklanmasının öneminin altını çiziyor. Bu bilgilerin alanda sağlıklı araştırma yapılabilmesi ve önleyici çözümler geliştirilerek gerekli düzenlemelerin hayata geçirilmesi açısından elzem olduğu vurgulanıyor.
Raporun tam halini indirmek için: Moto Kurye Ölümleri Raporu – 2025.pdf
